Tak, rolnik ubezpieczony w KRUS może prowadzić działalność nierejestrowaną bez utraty ubezpieczenia rolniczego. Taka aktywność nie jest uznawana za pozarolniczą działalność gospodarczą, dlatego nie wymaga zgłoszenia do KRUS ani spełnienia warunku co najmniej 3 lat wcześniejszego ubezpieczenia. Trzeba jednak pilnować limitu przychodów. W 2026 r. wynosi on 10 813,50 zł na kwartał.
Dlaczego KRUS można łączyć z działalnością nierejestrowaną?
Działalność nierejestrowana jest uregulowana w ustawie Prawo przedsiębiorców. Pozwala wykonywać drobną działalność zarobkową bez wpisu do CEIDG, pod warunkiem spełnienia ustawowych wymagań. W praktyce może obejmować na przykład sprzedaż rękodzieła, drobne usługi, fotografię, korepetycje albo sprzedaż internetową.
Dla ubezpieczonego rolnika najważniejsze jest to, że działalność nierejestrowana nie jest pozarolniczą działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Dlatego samo jej rozpoczęcie:
Rolnik może prowadzić taką aktywność bez zmiany systemu ubezpieczenia, jeśli nadal spełnia warunki podlegania KRUS i przestrzega zasad działalności nierejestrowanej:
- nie musi rejestrować firmy w CEIDG,
- nie składa z tego powodu oświadczenia o kontynuowaniu ubezpieczenia w KRUS,
- nie musi mieć trzyletniego, nieprzerwanego stażu ubezpieczenia rolniczego,
- musi kontrolować kwartalny limit przychodów i rozliczać dochód w PIT-36.
Brak wpisu do CEIDG nie oznacza całkowitego braku obowiązków. Osoba prowadząca działalność nierejestrowaną powinna prowadzić ewidencję sprzedaży, przestrzegać praw konsumentów i rozliczyć dochód według skali podatkowej w zeznaniu rocznym.
Działalność nierejestrowana a firma – najważniejsze różnice
Różnica między tymi formami ma bezpośrednie znaczenie dla ubezpieczenia rolniczego. Dopóki aktywność pozostaje działalnością nierejestrowaną, nie stosuje się do niej zasad dotyczących rolnika lub domownika rozpoczynającego pozarolniczą działalność gospodarczą.
| Cecha | Działalność nierejestrowana | Działalność gospodarcza |
|---|---|---|
| Rejestracja | Brak wpisu do CEIDG, jeśli są spełnione warunki ustawowe | Wymaga rejestracji, najczęściej w CEIDG |
| Wpływ na KRUS | Sama w sobie nie powoduje utraty ubezpieczenia rolniczego | Możliwe pozostanie w KRUS tylko po spełnieniu warunków z art. 5a |
| Staż w KRUS | Brak wymogu 3 lat ubezpieczenia | Zasadniczo wymagane jest co najmniej 3 lata nieprzerwanego ubezpieczenia przed rozpoczęciem firmy |
| Informowanie KRUS | Nie ma obowiązku zgłaszania samego rozpoczęcia działalności nierejestrowanej | Należy złożyć oświadczenie o kontynuowaniu ubezpieczenia w terminie 14 dni od rozpoczęcia działalności |
| Limit | Limit przychodów wynosi 10 813,50 zł na kwartał w 2026 r. | Znaczenie ma między innymi roczna kwota graniczna należnego podatku, która w 2026 r. wynosi 4 713 zł |
Co grozi po przekroczeniu limitu przychodów?
Przekroczenie limitu kwartalnego zmienia sytuację od dnia, w którym do niego doszło. W 2026 r. działalność nierejestrowana traci wtedy swój status i staje się działalnością gospodarczą. Nie chodzi więc wyłącznie o przekroczenie rocznej kwoty, lecz o kontrolowanie przychodu w każdym kwartale.
Od tego momentu rolnik musi zarejestrować firmę i osobno ocenić, czy nadal może podlegać ubezpieczeniu społecznemu rolników. Samo przekroczenie limitu nie oznacza automatycznie, że KRUS zostanie utracony, ale uruchamia zasady dotyczące pozarolniczej działalności gospodarczej.
W szczególności znaczenie mają: wcześniejsze trzy lata pełnego ubezpieczenia w KRUS, dalsze prowadzenie działalności rolniczej, brak innego obowiązkowego tytułu do ubezpieczenia oraz nieprzekroczenie rocznej kwoty granicznej podatku. W razie wątpliwości warto uzyskać stanowisko właściwej jednostki KRUS, ponieważ skutki zależą od indywidualnej sytuacji rolnika lub domownika.
Co zrobić po przekroczeniu limitu?
Po przekroczeniu limitu nie należy dalej traktować aktywności jako działalności nierejestrowanej. Kolejne czynności powinny obejmować:
- Zarejestruj działalność gospodarczą w CEIDG w terminie 7 dni od dnia przekroczenia limitu.
- Złóż w KRUS oświadczenie o kontynuowaniu ubezpieczenia, jeśli zamierzasz pozostać w systemie rolniczym i spełniasz warunki z art. 5a.
- Sprawdź, czy masz wymagany staż ubezpieczenia, nadal prowadzisz działalność rolniczą i nie podlegasz innemu obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu.
- Zweryfikuj limit rocznej kwoty granicznej podatku oraz pozostałe obowiązki wobec KRUS i urzędu skarbowego.
Oświadczenie dotyczące kontynuowania KRUS dotyczy rozpoczęcia pozarolniczej działalności gospodarczej, a nie samej działalności nierejestrowanej. Nie należy więc składać go tylko dlatego, że rozpoczęto drobną aktywność w ramach ustawowego limitu. Obowiązek pojawia się po zmianie statusu na działalność gospodarczą.
Najprostsza zasada jest taka: działalność nierejestrowana może być łączona z KRUS, ale przekroczenie limitu przychodów wyznacza moment, od którego trzeba przeanalizować rejestrację firmy i dalsze prawo do ubezpieczenia rolniczego.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej ani decyzji KRUS. W sprawie przekroczenia limitu lub kontynuowania ubezpieczenia po rozpoczęciu działalności gospodarczej należy skontaktować się z właściwą jednostką KRUS.
