W Niemczech ustawowe minimum wynosi 20 dni roboczych urlopu przy pięciodniowym tygodniu pracy oraz 24 dni przy sześciodniowym tygodniu pracy. Zasady wynikają z Bundesurlaubsgesetz (BUrlG). Umowa o pracę, układ zbiorowy albo regulamin firmy mogą przyznawać więcej, często 25–30 dni rocznie.
Ustawowy wymiar urlopu w Niemczech
Niemieckie przepisy gwarantują co najmniej cztery tygodnie płatnego urlopu wypoczynkowego. Liczy się liczba dni, w które pracownik regularnie wykonuje pracę w tygodniu, a nie liczba godzin przypadających na jedną zmianę.
Przy pięciu dniach pracy tygodniowo minimum to 20 dni urlopu. Osoba pracująca sześć dni w tygodniu ma ustawowo 24 dni. Dodatkowe dni mogą wynikać z umowy, układu zbiorowego lub zasad obowiązujących u konkretnego pracodawcy.
Najważniejsze liczby przedstawia tabela:
| Dni pracy w tygodniu | Minimalny urlop ustawowy | Odpowiada |
|---|---|---|
| 1 dzień | 4 dni | 4 tygodnie wolnego |
| 2 dni | 8 dni | 4 tygodnie wolnego |
| 3 dni | 12 dni | 4 tygodnie wolnego |
| 4 dni | 16 dni | 4 tygodnie wolnego |
| 5 dni | 20 dni | 4 tygodnie wolnego |
| 6 dni | 24 dni | 4 tygodnie wolnego |
Przykładowo, jeśli firma przyznaje 30 dni urlopu przy pięciodniowym tygodniu pracy, osoba pracująca trzy dni w tygodniu otrzyma co do zasady 18 dni, ponieważ 30 × 3 ÷ 5 = 18. Wymiar zachowuje wtedy tę samą długość urlopu wyrażoną w tygodniach.
Kiedy nabywa się prawo do urlopu?
W niemieckim prawie pracy funkcjonuje Wartezeit, czyli sześciomiesięczny okres wyczekiwania. Zgodnie z BUrlG pełne prawo do rocznego wymiaru urlopu powstaje po sześciu miesiącach trwania stosunku pracy u danego pracodawcy. Nie oznacza to jednak, że w pierwszych miesiącach pracownik nie ma żadnego prawa do wypoczynku.
Przed upływem sześciu miesięcy urlop nalicza się zasadniczo w wysokości 1/12 rocznego wymiaru za każdy pełny miesiąc zatrudnienia. Proces wygląda następująco:
- Po rozpoczęciu pracy zaczyna się naliczanie urlopu częściowego.
- Za każdy pełny miesiąc zatrudnienia pracownik uzyskuje 1/12 rocznego wymiaru.
- Po sześciu miesiącach powstaje pełne prawo do urlopu za dany rok, z uwzględnieniem zasad dotyczących rozpoczęcia i zakończenia zatrudnienia.
Przy wymiarze 20 dni rocznie trzy pełne miesiące pracy dają 5 dni urlopu. Przy wymiarze 24 dni są to 6 dni. Urlop w okresie próbnym jest możliwy, ale termin trzeba uzgodnić z pracodawcą. Samo złożenie wniosku nie oznacza jeszcze zgody na wolne.
Przy zmianie pracodawcy nie można otrzymać ustawowego urlopu podwójnie za ten sam rok. Poprzedni pracodawca przekazuje informację o urlopie już wykorzystanym, aby nowa firma mogła prawidłowo ustalić pozostały wymiar.
Co dzieje się z niewykorzystanym urlopem?
Podstawową zasadą jest wykorzystanie urlopu w roku kalendarzowym, w którym powstało do niego prawo. Przeniesienie na kolejny rok jest możliwe, gdy przemawiają za tym ważne powody dotyczące pracownika albo pilne potrzeby zakładu. W takim przypadku urlop należy co do zasady wykorzystać do 31 marca następnego roku.
Termin wygaśnięcia nie działa jednak automatycznie w każdej sytuacji. Orzecznictwo Bundesarbeitsgericht (BAG) nakłada na pracodawcę obowiązek poinformowania pracownika o liczbie pozostałych dni, wezwaniu do ich wykorzystania oraz konsekwencjach niewykorzystania urlopu. Jeżeli pracodawca nie umożliwił pracownikowi realnego skorzystania z wolnego i nie przekazał wymaganych informacji, ustawowy urlop może nie wygasnąć w zwykłym terminie.
Przy przenoszeniu urlopu znaczenie mają przede wszystkim następujące okoliczności:
- Urlop powinien zostać wykorzystany do końca bieżącego roku kalendarzowego.
- Przeniesienie do 31 marca wymaga ważnych powodów osobistych albo zakładowych.
- Pracodawca powinien jasno poinformować o pozostałym urlopie i terminie jego wykorzystania.
- Przy długotrwałej chorobie zasady wygaśnięcia mogą być inne, dlatego znaczenie ma przebieg i długość niezdolności do pracy.
Choroba na urlopie i zakończenie umowy
Jeżeli pracownik zachoruje podczas urlopu i uzyska zaświadczenie potwierdzające niezdolność do pracy, dni objęte chorobą nie są odliczane od urlopu wypoczynkowego. Trzeba jednak poinformować pracodawcę zgodnie z obowiązującymi zasadami. Niewykorzystane dni nie przedłużają samodzielnie urlopu, lecz można je wykorzystać w innym, uzgodnionym terminie.
W trakcie trwającego zatrudnienia urlopu nie zastępuje się dowolnie wypłatą pieniędzy, ponieważ ma on służyć odpoczynkowi. Ekwiwalent, czyli Urlaubsabgeltung, przysługuje zasadniczo przy zakończeniu umowy, gdy wykorzystanie pozostałych dni nie jest już możliwe.
Urlop jest płatny. Wynagrodzenie za czas urlopu, określane jako Urlaubsentgelt, oblicza się zasadniczo na podstawie średniego wynagrodzenia z ostatnich 13 tygodni przed rozpoczęciem urlopu, z wyłączeniem wynagrodzenia za nadgodziny. Nie należy mylić go z Urlaubsgeld, czyli dodatkowym bonusem urlopowym, który nie wynika automatycznie z ustawy.
W praktyce przy sprawdzaniu wymiaru urlopu trzeba porównać ustawowe minimum z umową o pracę, układem zbiorowym i regulaminem firmy. To właśnie te dokumenty mogą przyznać więcej niż 20 dni przy pięciodniowym tygodniu pracy.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W przypadku sporu dotyczącego urlopu warto skonsultować dokumenty z radą zakładową, związkiem zawodowym lub prawnikiem znającym niemieckie prawo pracy.
